ทำไมฮอร์โมนถึงทำให้เรารู้สึกไม่เหมือนเดิม?

เมื่อกี้ยังหัวเราะกับคลิปแมวอยู่ดี ๆ...อีก 10 นาทีต่อมาร้องไห้ เพราะเฟรนช์ฟรายส์เย็น

หรือบางวันหงุดหงิดง่ายจนตัวเองยังงงว่า "เราเป็นอะไรเนี่ย?" ใจเย็นนะสาว ๆ คุณไม่ได้ "อ่อนไหวเกินไป"

ฮอร์โมนของคุณแค่กำลังทำงานตามปกติ

ฮอร์โมนคือสารเคมีตัวจิ๋วที่ร่างกายสร้างขึ้น แล้วส่งไปสื่อสารกับอวัยวะต่าง ๆ รวมถึงสมองด้วย ฮอร์โมนช่วยควบคุมอารมณ์ พลังงาน ความจำ การนอนหลับ ความเครียด และแม้แต่แรงจูงใจในการใช้ชีวิต ในช่วงวัยรุ่นจนถึงวัย 20 ต้น ๆ ระดับฮอร์โมนมีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอด ดังนั้นการรู้สึกไม่เหมือนเดิมในแต่ละวันจึงเป็นเรื่องปกติมาก

มาทำความรู้จักกับฮอร์โมนสำคัญ 4 ตัวกัน

เอสโตรเจน (Estrogen)

เอสโตรเจนช่วยเพิ่มระดับเซโรโทนิน (Serotonin) และโดพามีน (Dopamine) ซึ่งเป็นสารสื่อประสาทที่เกี่ยวข้องกับความสุข แรงจูงใจ สมาธิ และความสมดุลทางอารมณ์ ช่วงที่เอสโตรเจนอยู่ในระดับสูง หลายคนจะรู้สึกสดชื่น มีพลัง มั่นใจ และมีสมาธิมากขึ้น แต่เมื่อระดับเอสโตรเจนลดลง โดยเฉพาะก่อนมีประจำเดือน ก็อาจรู้สึกอ่อนไหว ขี้หงุดหงิด เหนื่อยง่าย หรือร้องไห้ง่ายกว่าปกติได้

โปรเจสเตอโรน (Progesterone)

ถ้าเอสโตรเจนคือพลังงาน โปรเจสเตอโรนก็คือฮอร์โมนสายชิล ฮอร์โมนตัวนี้ช่วยกระตุ้นการทำงานของสารสื่อประสาทที่ชื่อ GABA ซึ่งช่วยให้สมองรู้สึกสงบ ผ่อนคลาย หลับง่าย และลดความวิตกกังวล เมื่อระดับโปรเจสเตอโรนลดลง อย่างช่วงที่กำลังมีประจำเดือน คุณอาจรู้สึกกระสับกระส่าย นอนไม่หลับ หรือกังวลมากขึ้น

เทสโทสเตอโรน (Testosterone)

หลายคนคิดว่าเทสโทสเตอโรนมีแค่ในผู้ชาย แต่จริง ๆ แล้ว ผู้หญิงก็มีเหมือนกัน เพียงแค่มีในปริมาณน้อยกว่า

ฮอร์โมนตัวนี้ช่วยเรื่องความมั่นใจ พลังงาน แรงจูงใจ ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ รวมถึงการตัดสินใจ เมื่อระดับฮอร์โมนสมดุล หลายคนจะรู้สึกกระตือรือร้น คิดได้ชัดเจน และมีแรงทำสิ่งต่าง ๆ แต่ถ้าระดับต่ำกว่าปกติ อย่างช่วงก่อนเป็นประจำเดือน ก็อาจรู้สึกเหนื่อยง่ายหรือหมดไฟได้

ฮอร์โมนไทรอยด์ (Thyroid Hormones)

ฮอร์โมนไทรอยด์มีหน้าที่ควบคุมการเผาผลาญพลังงานของร่างกาย แต่ก็มีผลต่อสมองเช่นกัน ถ้าระดับฮอร์โมนต่ำหรือสูงเกินไป อาจทำให้รู้สึกสมองตื้อ ไม่มีสมาธิ เหนื่อยง่าย หรืออารมณ์แปรปรวนได้ งานวิจัยพบว่า ฮอร์โมนไม่ได้ส่งผลเฉพาะกับระบบสืบพันธุ์เท่านั้น แต่ยังสื่อสารกับสมองอยู่ตลอดเวลา

ในช่วงวัยรุ่น ระดับฮอร์โมนสามารถขึ้นลงได้อย่างรวดเร็ว ทำให้อารมณ์ต่าง ๆ รู้สึกเข้มข้นกว่าปกติ ไม่ว่าจะเป็นความสุข ความเศร้า ความโกรธ หรือความเครียด การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนยังเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ทำให้ผู้หญิงมีโอกาสเผชิญภาวะซึมเศร้าตลอดช่วงชีวิตมากกว่าผู้ชายประมาณ 2 เท่า นอกจากนี้ ฮอร์โมนยังส่งผลต่อการตอบสนองต่อความเครียด ความจำ และความสามารถในการควบคุมอารมณ์อีกด้วย

สิ่งสำคัญที่อยากให้จำไว้คือ การรู้สึกอ่อนไหว ไม่ได้แปลว่าคุณอ่อนแอ การร้องไห้ง่าย ไม่ได้แปลว่าคุณ "บ้า"

มันคือผลจากการที่สมองและฮอร์โมนกำลังทำงานร่วมกัน ในขณะที่ร่างกายของคุณยังคงพัฒนา แต่ถ้าความเปลี่ยนแปลงของอารมณ์รุนแรงมาก จนเป็นต่อเนื่องหลายสัปดาห์ รบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน หรือทำให้รู้สึกไม่ปลอดภัยกับตัวเอง อย่าลังเลที่จะคุยกับผู้ปกครอง คนที่ไว้ใจได้ หรือบุคลากรทางการแพทย์นะ

บางครั้งฮอร์โมนอาจเป็นแค่ส่วนหนึ่งของคำตอบ และคุณไม่จำเป็นต้องรับมือกับทุกอย่างเพียงลำพัง 💛

อ้างอิง

University of Florida. How Hormonal Changes Affect Women's Mental Health.